Augustus is nog niet voorbij, maar het is al wel zeker: de zomer van 2026 is in Nederland de warmste zomer sinds het begin van de metingen in 1901. Dat valt op te maken uit de temperatuurgegevens van het KNMI. Het was de afgelopen drie maanden gemiddeld 19,3 graden Celsius bij het KNMI in De Bilt, waarmee het vorige record van 2018 (18,9 graden) met bijna een halve graad is verbroken. Dat is een grote sprong.

Dat deze zomer hoge ogen gooit, komt bepaald niet onverwacht. Al maanden gaat het over de extreme temperaturen in het zuiden en het westen van Europa. In juni kondigde het KNMI voor het eerst code rood af vanwege extreme hitte en ook in de maanden sindsdien ging de regio van hittegolf naar hittegolf, wat in combinatie met de extreme droogte op verschillende plekken tot grote problemen leidde.

"We hadden het hoogste aantal dagen boven de 35 graden, het aantal tropische dagen is hoger dan ooit, niet eerder hadden we zo veel dagen achtereen 's nachts temperaturen van 22 graden of hoger", somt KNMI-klimaatexpert Peter Siegmund op. "En het begon allemaal in juni, normaal de minst warme zomermaand. Daar stond ik echt van te kijken."

Ook het aantal warme nachten dat deze zomer telde is opzienbarend, nog wel meer dan de hoge temperaturen overdag. Recordwarme nachten maakten we deze zomer mee. Zeker in het zuiden ging het hard: voor het eerst kwam de temperatuur in Maastricht drie nachten op rij niet onder de 22 graden uit. Dat werd nooit eerder gemeten in Nederland, zelfs niet voor twee nachten op rij.

Siegmund benadrukt dat de zomergemiddelde temperatuur de laatste jaren meestal hoger lag dan de trendlijn naar het hoogste klimaatscenario van het KNMI in 2050. "Het tempo waarmee het klimaat opwarmt in de zomer is ongeveer even snel als het hoogste scenario aangeeft. Ik verwacht een voortzetting van wat we nu zien. In het hoge scenario is dit rond 2050 een gemiddelde zomer, qua temperatuur."

Om te verduidelijken dat dit gewoner wordt, heeft hij berekend hoe vaak we dit soort zomergemiddelden vanaf nu kunnen verwachten. "Als je die 'herhalingstijd' berekent in het huidige klimaat, kom je op vijf jaar uit. Dat is verrassend kort. Je kan dit dus eens in de vijf jaar verwachten. En dat is in het huidige klimaat: de opwarming gaat door, dus die vijf jaar wordt korter na verloop van tijd."

Eerdere extreme zomers

Bij de extremen van deze zomer wordt vaak gememoreerd aan de zomers van bijvoorbeeld 1976 en 1947, die ook de boeken zijn ingegaan als extreem warm. Maar dat was toen een uitzondering, een enorme afwijking van het klimaat van toen. In het huidige klimaat is deze temperatuur veel minder bijzonder dan destijds, toen een normale zomer veel koeler was.

Siegmund benadrukt dat effectief klimaatbeleid de komende eeuw veel verschil kan maken. Als voorbeeld haalt hij daarbij de KNMI-klimaatscenario's aan: door de klimaatwetenschap geïnformeerde mogelijke toekomstbeelden. Die zullen rond 2030 worden aangepast op basis van nieuwe gegevens over de uitstoot van broeikasgassen en klimaatverandering, maar ze illustreren hoe de opwarming kan verlopen afhankelijk van de hoeveelheid broeikasgassen in de atmosfeer.

"In het hoge scenario stijgt de temperatuur tot het einde van deze eeuw ongeveer even snel door als in de afgelopen 30 jaar", vertelt Siegmund. "In het lage scenario stijgt hij door tot 2050 en daarna blijft hij stabiel. Rond 2050 maakt het ongeveer een graad uit of je in hoog of laag zit. In 2100 maakt dat vier graden uit. Dat is dus veel."

Herfst

Of de warme en droge zomer een voorbode is voor een extreme herfst, is nog niet te zeggen. In de regel is het zo dat de Nederlandse herfst warmer en natter is geworden in de afgelopen eeuw, maar hoe dat dit jaar uitpakt, blijft nog even de vraag. Wel is de zee nu uitzonderlijk warm, wat de komende tijd tot forse buien kan leiden.